van ter apel tot ten boer – etappe 1

Tijdschrijft voor Nederlandse Kerkgeschiedenis - Oktober 2013Afgelopen zaterdag was het weer zover: de jaarlijkse Dag van de Nederlandse Kerkgeschiedenis, georganiseerd door de Vereniging voor Nederlandse Kerkgeschiedenis. Dit jaar werd deze dag voor de tweede keer sinds het bijna 25-jarig bestaan van de vereniging ingevuld met een uitgebreide excursie.

Al om 8:00 uur vertrok ik vanuit Schoonrewoerd met Arriva-lijn 85 naar Utrecht Centraal, vanwaar ik via een overstap in Zwolle naar station Hoogeveen treinde. Daar stond een touringcar klaar om het gezelschap van die dag naar Ter Apel te vervoeren: de eerste pleisterplaats van onze excursie in drie etappes. 

Tussen Emmen en Ter Apel werd ons gezelschap door dr. Gert van Klinken degelijk geïnformeerd over de kerkgeschiedenis van deze Drents-Gronings-Duitse veenstreek, waar eind negentiende, begin twintigste eeuw veel rooms-katholieke, Duitse veenarbeiders zich vestigden – veelal afkomstig uit het naastgelegen Emsland. De Rooms-Katholieke Kerk was dan ook de eerste die zich in de streek prominent manifesteerde. Daarbij fungeerde de St. Maximilian Kirche van het tegen de grens gelegen Rütenbrock als ‘moederkerk’. De rooms-katholieken werden al snel gevolgd door een aantal “vrije kerken”, zoals de baptisten en het Leger des Heils, en de gereformeerden. Onder andere door geldgebrek miste de Nederlandse Hervormde Kerk in eerste instantie de boot: slechts her en der konden, vaak met privégeld opgezette hervormde “evangelisaties” worden gesticht.

Ook de politieke geschiedenis van deze streek is, vanwege het grote aantal van oorsprong Duitse inwoners, bijzonder. Velen hebben na de oorlog te lijden gehad onder “vaderlandslievende” wraakacties. De werkkampen voor werklozen uit de jaren ’30, die in de jaren ’40 door de bezetter werden gebruikt voor Joden, werden kort na de oorlog gevuld met NSB’ers en andere – al dan niet vermeende – collaborateurs. Dat onze overheid juist in dit gebied bij Ter Apel het gigantische kamp voor uitgeprocedeerde asielzoekers heeft gebouwd, is met deze historische achtergrond wel extra wrang.

Klooster Ter ApelIn Ter Apel kregen we in het klooster eerst een lezing en toen een rondleiding door dr. Justin Kroesen, universitair docent Kunstgeschiedenis van het Christendom aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het Kruisherenklooster van Ter Apel is redelijk ‘laat’ gebouwd: tussen 1465 en 1561. De hele geschiedenis van het klooster is op de indrukwekkende website na te lezen. Kloosterkerk Ter Apel - doksaalVoor het eerst van mijn leven – moet ik wellicht tot mijn schande bekennen – hoorde ik tijdens de rondleiding spreken over een ‘doksaal‘. Later die dag zou ik mijn tweede doksaal te zien krijgen.

Wat al snel duidelijk werd op deze dag, is dat Groningen qua oude kloosters, kerken en orgels een uniek gebied is in Europa. De kerkhistorici, muziek- en kunstwetenschappers weten dat op waarde te schatten, maar het is onder de verdere bevolking, tenminste buiten Groningen, nog niet zo doorgedrongen. Jammer…

Over het vervolg van de excursie een volgende keer…

Goede groet, Jominee

Advertenties

One thought on “van ter apel tot ten boer – etappe 1

  1. Die oude kerken hebben iets. Je ‘hoort’ er de voorgeslachten! En dat de Groningers er zuinig op zijn is deze keer vooral positieve Grunneger zuinigheid! Ik hou daar wel van. En ja, ik wist wat een doksaal is… 🙂

Geef je reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s